อาหารของล้านนา

ของกิ๋นบ้านเฮา

อาหาร เป็นหนึ่งในปัจจัย 4 อันได้แก่ อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัย และยารักษาโรค ดังนั้นอาหารจึงมีความสำคัญมากต่อชีวิตของเรา มนุษย์กินอาหารวันละ 3 มื้อ มุนุษย์จึงควรได้รับอาหารที่มีประโยชน์ มีสารอาหารครบถ้วน และที่สำคัญต้องมีรสชาติอร่อย

อาหารนั้นมีมากมายหลายประเภท โดยเฉพาะอาหารไทย ถือได้ว่าเป็นอาหารที่มีความหลากหลายมาก และแยกย่อยออกไปแต่ละท้องถิ่น ซึ่งแต่ละท้องถิ่นก็จะมีเอกลักษณ์เป็นของตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นการ ต้ม แกง ยำ ทอด ปิ้ง ฯลฯ ซึ่งอาหารไทยจะมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นมากคือ มีการนำสมุนไพรต่าง ๆ มาประกอบอาหารด้วย เมื่อกินอาหารไทยก็เหมือนกับการกินยาไปในตัว ดังนั้น ถ้ากินอาหารไทย และออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ก็จะทำให้เราไม่เจ็บป่วยได้ง่ายอีกด้วย

อาหารล้านนา หรืออาหารของทางภาคเหนือของไทย เมื่อกล่าวคำนี้บางคนก็อาจจะนึกถึง ไส้อั่ว น้ำพริกอ่อง น้ำพริกหนุ่ม แคบหมู ฯลฯ นั่นก็เป็นส่วนหนึ่งของร้านอาหารแบบล้านนา แต่อาหารล้านนามีมากมายหลายชนิดมาก บางประเภทคุณอาจจะไม่เคยรู้จัก และไม่เคยรับประทาน ดังนั้นเราจึงนำมานำเสนอให้คุณได้รับรู้รับทราบ และลองหาชิมกันดู

วัฒนธรรมการกินอาหารของล้านนา

อาหารหลักของคนล้านนา คือข้าวเหนียว เช่นเดียวกับกลุ่มคนตระกูลไตยกลุ่มอื่น ๆ ที่นิยมกินข้าวเหนียวเป็นหลัก ชาวล้านนากินอาหารวันละ 3 มื้อ โดยเรียกมื้อเช้าว่า “กินข้าวงาย” เรียกมื้อกลางวันว่า “กินข้าวตอน” และมื้อเย็นเรียกว่า “กินข้าวแลง”

อปกรณ์ หรือสำรับ ในการรับประทานอาหารแบบล้านนา
  • ขันโตก หรือสะโตก เป็นภาชนะสูงประมาณ 1 ฟุต สำหรับวางอาหารในขณะรับประทานอาหาร เพื่อให้อาหารนั้นอยู่ในระดับสูงกว่าพื้น ทำด้วยไม้หรือหวาย มีหลายขนาด ถือเป็นของใช้ประจำครัวเรือนอย่างหนึ่ง
  • ถ้วยแกง ใช้สำหรับใส่แกงที่มีน้ำแกงมาก
  • ถ้วยแบน หรือ จาน มีลักษณะแบบจึงใช้ใส่อาหารที่มีน้ำน้อย เช่นอาหารประเภท ปิ้ง ทอด ผัด เป็นต้น
  • ช้อน ในสมัยโบราณไม่มีใช้ ปัจจุบันเป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการซดน้ำแกง
  • กล่องข้าว ลักษณะคล้ายกระติ๊บ ใช้สำหรับใส่ข้าวเหนียว รองพื้นในกล่องข้าวด้วยกาบหมาก มีฝาปิด และมีสายเพื่อง่ายต่อการขนย้าย

กล่องข้าว      ขันโตกไม้    ขันโตกหวาย

สิ่งที่ไม่ควรกระทำในระหว่างรับประทานอาหาร

การรับประทานอาหารนั้นมารยาทถือเป็นสิ่ง สำคัญยิ่ง เนื่องจากเป็นการนั่งอยู่กันพร้อมหน้าทั้งเด็กและผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่ ถือเป็นแบบอย่างที่ดีของเด็ก ส่วนเด็กต้องให้ความเคารพผู้ใหญ่ อีกประการหนึ่งคือ ข้าวปลาอาหาร ถือเป็นสิ่งมีพระคุณที่หล่อเลี้ยงชีวิตต้องให้ความเคารพด้วยเช่นกัน ดังนั้นในการรับประทานอาหารจึงมีข้อห้าม หรือสิ่งที่ไม่สำควรกระทำคือ

  1. ไม่ผายลม
  2. ไม่ถ่มถุย
  3. ไม่เล่นหยอกล้อกัน
  4. ไม่ทะเลาะกัน
  5. ไม่พูดมาก
  6. ไม่หัวเราะ
  7. ไม่เอาช้อนเคาะกัน ไม่เอาช้อนเคาะถ้วยชามหรือขันโตกให้เกิดเสียงดัง
  8. ไม่นินทาผู้อื่น (เชื่อว่าจะทำให้ผู้ถูกนินทาฝันถึงอวัยวะเพศของผู้นินทา)
  9. ไม่ใช้ช้อนคนแกงจนหกล้นถ้วย
  10. เมื่ออิ่มแล้วไม่บ่นว่า “คัดท้อง – กั๊ดต๊อง” ถือเป็นคนโง่ ไม่รู้จักประมาณตน
  11. และอื่น ๆ อีกมากมาย ฯลฯ

เมื่อผู้ใดรับประทานอาหารอิ่มก่อนก็สามารถลุกขึ้นไปดื่มน้ำได้ เมื่อรับประทานอาหารกันเสร็จ เรียบร้อย เด็ก ๆ หรือผู้อ่อนอาวุโสจะเป็นผู้เก็บสำรับอาหาร ข้าวเหนียวที่เหลือกินจะเก็บใส่กล่องข้าว ตามเดิม ไว้รับประทานมื้อต่อไป ส่วนอาหารที่เหลือในชาม ถ้าเหลือมากจะใช้ฝาชีครอบไว้หรือเก็บไว้ก่อนในตู้กับข้าว ปัจจุบันมีตู้เย็นก็เก็บไว้ในตู้เย็น แต่ถ้าเหลือน้อยหรือเป็นเศษอาหารจะนำไปเทใส่หม้อเข้า-หมู สำหรับให้หมูกินต่อไปเมื่อคนกินข้าวแล้วจึงจะเอาข้าวให้หมากิน

สำหรับผู้ใหญ่ หลังรับประทานอาหารอาจมีการอมเหมี้ยง เคี้ยวหมาก สูบบุรีขี้โย ส่วนอาหารว่างนั้น ตามธรรมเนียมล้านนาแล้วไม่มี แต่อาจมีอาหารกินเล่นในบางครั้ง ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับฤดูกาลและผลผลิตทางการเกษตรของครัวเรือน เช่น ถั่วลิสงต้ม ถั่วเหลืองต้ม มันเทศต้ม ข้าวโพดต้ม มะม่วงสุก เป็นต้น

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s